Azərbaycanda qanunlar ictimai müzakirələrdən keçmir. Qanunvericiliyimizin bu gündə olmasının əsas səbəblərindən biri budur. «Aparat qanunvericiliyi» isə ancaq sifarişli qanunvericilik ola bilər.

Qanunvericilik hakimiyyətin iradəsidir. Xalqa söykənməyən hakimiyyətin iradəsi isə xalqın iradəsi ilə üst-üstə düşmür. Belədə hər hansı müzakirə arzu olunmazdır.

Qanunvericilik bu halda keyfiyyətli, uzun ömürlü, ümumi qəbul edilən ola bilərmi? Təbii ki, yox. Ancaq qanunvericilik bu keyfiyyətlərdən məhrumdursa, deməli, onun nəticəsi – qanun qanun deyil. Ən azı normal və keyfiyyətli qanun deyil.

Özəlliklə siyasi xarakterli, insan haqlarına təsiri olan qanunlarda – seçkilər, sərbəst toplaşmaq, birləşmək, media azadlığı və başqa qanunlarda hakimiyyətin tayfa-klan iradəsinin ifadəsi Azərbaycan qanunvericiliyi üçün adi hala çevrilib. İndi bu praktika başqa sahələri də qamarlamaqdadı. Bu qamarlama da adi zorlama kimi bir şeydi, çünki hər iki halda iradə zorlanır – birinci halda fərdin, ikinci halda isə bütün cəmiyyətin iradəsi.

Son günlər gündəmə gələn yeni qanunvericilik təşəbbüsü – seksual cinayətlərdə təqsirli olan şəxslərə spesifik cəza (axtalanma) verilməsi də ciddi ictimai müzakirələr tələb edir. Məsələn, kimsə deyə bilər ki, siyasi satqınlıq, yaltaqlıq, ömrünü ləyaqətsiz karyera qazanmağa sərf etmə və cəmiyyətə daha çox zərər vuran bu kimi əməllər bu cinayətdən daha sərt cəzalandırılmalıdı. Hər bir halda müzakirə qaçılmazdı. Ən azı qanunun işləməsini təmin etmək üçün onu ictimaiyyətin özününküləşdirməsi vacibdi.

Bəzən deyirlər ki, bizdə peşəkar qanunyazan hüquqçular yoxdur, kimlərlə müzakirə aparaq. Bu sarsaq arqumenti bir daha təkzib və rədd etmək istədim və İnternet (Facebook) vasitəsilə hüquqçulara belə bir sual ünvanladım:

«Hörmətli kolleqalar! MM zorlamada təqsirkar bilinən şəxslərin axtalanması cəzasının Cinayət Məcəlləsinə daxil edilməsi barədə qanun layihəsi hazırlayır. İnsanın anatomik bütövlüyünün pozulmazlıgı, cismani cəzaların yolverilməzliyi, məhkəmə səhvləri və s. məsələlər kontekstində buna münasibətiniz necədir?»

Alınan cavabları oxuculara və kitab-qəzet oxuyan qanunvericilərimizə təqdim edirəm. Qoy şərhi hamı özü versin.

"Anar Gəraylı: Adamlar 21-ci əsrdə insan hüquqlarından danışır. Bizimkilərsə adam axtalamaqdan.

Rövşanə Rəhimli: Bu absurd fikirlər haradan ağıllarına gəlib görəsən? Bu qanun qəbul edilməzdir! Bu əmələ görə konkret cəza nəzərdə tutulub, vəssalam. Deyəsən, artıq acıq-aşkar İranın təsiri altında olduqlarını bəyan edirlər.

Hafiz Əliyev: Bu çox mənasız bir məsələdir. Bunu o ölkə qəbul edər ki, o ölkədə hüquq-mühafizə orqanları və məhkəmə sistemi tam düzgün işləyə. Siz bu məsələni fikirləşəndə bir bu sual barəsində də düşünün: deyək ki, birinin şərlənməsi nəticəsində o, bu cəzaya layiq görülür və müəyyən müddətdən sonra günahsız olduğu aşkar olunur. Onda onun itirilmiş reproduksiya qabiliyyəti necə geri qaytarılacaq?

Selcan Məmmədli: O zaman gərək cinayət məsuliyyətinin prinsiplərinə də dəyişiklik olunsun - bəs cəzanın insan ləyaqətini alçaltma məqsədi daşımaması və s. bu kimi prinsiplər? Deyəsən eramızdan əvvəlki dövrə qayıtmaq istəyirik, səhv etmirəmsə, qədim Romada idi, oğurluq edəni cəzalandırmaqla yanaşı eyni zamanda əllərini kəsirdilər... Dövlət cinayətə cinayətlə cavab verirdi...

Rövşanə Rəhimli: Bu yaxınlarda Xammurapinin də qanunlarını tətbiq etsələr, heç təəccüblənmərəm.
Rəşad Quliyev: Kimyəvi axtalama ABŞ-ın bəzi ştatlarında (Kaliforniya, Texas, Corciya və s.) seksual xarakterli cinayətlərə görə məhkuma məcburi müalicə olaraq təyin oluna bilər. Bildiyimə görə, bu bəzən məhkuma qısamüddətli cəza verilməsinə əvəz olaraq onun razılığı ilə də tətbiq edilir. Kimyəvi axtalama seksual həvəsi öldürən dərmanların mütəmadi olaraq məhkuma yeridilməsini nəzərdə tutur. Bu məsələnin mənəvi tərəfi müzakirə predmetidir. Məcburi fiziki axtalama rəsmi qanun kimi heç yerdə yoxdur və məncə, bizdə də belə bir şey tətbiq etməzlər.

Cabbar Həsənov: Hesab etsək ki, belə bir qanun qəbul edildi və CM-ə əlavə olundu, bu, sadəcə məmurların rüşvətini artıracaq. Polis çalışacaq ki, hər imkan tapdığını zorlama ilə şərləsin. Müstəntiq "qurbana" deyəcək ki, "bax aaa, səni kəsərəm", hakim də, necə deyərlər, diskresion səlahiyyətlərindən nəyi var istifadə edəcək. O ki qaldı insan hüquqlarına - o nədir ki elə?

Xalid Ağəliyev: Sədri İran səfərinə hazırlaşan parlamentimizdən yırtıcı yox, məhz pozulmuş şüur məhsulu olan belə təkliflərin eşidilməsi çooox normaldır.

Əfqan Məmməd: Əgər cinayət təkrar törədilərsə, onda tibbi axtalama tətbiq edilməsi qaydasını qəbul etmək olar. Həm də bu tip axtalanma müəyyən müddət keçdikdən sonra şəxsin səhhətinin bərpasını mümkün etməlidir. Yəni tibbi axtalanma olsa da, ömürlük olması yolverilməzdir. İlk dəfə törədilən cinayətə görə bu cəzanın tətbiq olunması məncə yolverilməzdir. Ancaq təkrar törədildiyi halda tətbiq edilməsi münasibdir. Fiziki axtalanmanın tam əleyhinəyəm. Bu artıq cismani cəzadır.

Aynurə Hacıyeva: Hər bir "moneta"nın görünməyən tərəfi də var. Məncə, belə bir cəza növünün tətbiq olunması, bu cinayətkarların daha da aqressivləşməsinə və CM ilə nəzərdə tutulmuş başqa maddələr üzrə cinayətlərin artmasına münbit şərait yaradacaqdır.

Qann Turalı: Hüquqçuların söhbətinə girmək kimi çıxmasın, keçən il Türkiyədə AKP-dən iki qadın bu layihəni hazırlayırdı, sonra söhbət yatdı. Məncə uşaqlara qarşı edilən seksual xarakterli cinayətlər üçün axtalamaq mümkündür. Bəzi ölkələrdə bu praktika var. Məhkəmə və hüquq sistemimizin bu vəziyyətdə olmasını nəzərə alsaq, məncə bu, yolverilməzdir.

Vamiq Şükürov: Dünya ölkələrinin bir sırasında, o cümlədən "anatomik bütövlüyün pozulmazlığı, cismani cəzaların yolverilməzliyi, məhkəmə səhvləri"nin olmadığı və bu cür siz dediyiniz yolverilməzliyin meydana gəldiyi Avropa və Amerikada belə cəzalar vardır. Polşada kimyəvi axtalanma barədə qanun qüvvəyə minib. Prezident Lex Kaçinski pedofillərin farmakoloji müalicəsinə dair qanunun həyata keçirilməsini qanuniləşdirib. Polşa Seyminin aşağı palatasının deputatları seksual cinayətlərdə təqsirli bilinənlərin kimyəvi axtalanması barədə qanunu sentyabr ayında qəbul ediblər. İsraildə bu məqsədlə “Dekapeptil” istifadə edilir ki, bu da qeyri-təbii seksual ehtiyacları azaldır. ABŞ-ın bəzi ştatlarında uşaqbazlara kimyəvi axtalanma cəzası çoxdan verilir.
Almaniyada isə kimyəvi axtalanmaya ildə 6 nəfər uşaqbaz məruz qalır. Fransada da uşaqbazlar bu cür cəzalandırılırlar. Amma hakimiyyətə gələndən sonra Fransa prezidenti Nikola Sarkozi cəzanı bir az da sərtləşdirməyi təklif edib – «ya bu əclaflar ömürlərinin sonuna kimi həbsxanada qalmalı, ya da azadlığa çıxmamışdan əvvəl mütləq axtalanmalıdırlar»"

Fəxrəddin Hacıbəyli: Bu, agilasıgmaz bir şeydir. Necə yəni? Bu əsrdə belə axmaq cəza vermək kimin aglına gəlib? Bəlkə daşqalaq, şallaq, əl kəsmək cəzalarını da məcəllələşdirsinlər?..

Müzakirə davam edir. Mən qəsdən onu hansısa istiqamətə yönləndirmək istəmədim. Amma onu yekunlaşdırmaq hüququm var və sonda bu etməyə çalışacam.

Ənnağı Hacıbəyli

Çap üçün versiya

Geri qayitmaq